Niet elke groep ziet zich gelijkwaardig terug in de media. Neem vrouwen, die minder op het scherm verschijnen dan mannen. In Nederland zelfs het minst van Europa. Of mensen van kleur, voor wie onduidelijk is hoe vaak ze in beeld zijn1. Intussen denken makers, die recht aan hun publiek horen te doen, dat media meer divers worden. Die misvatting moet eraan. Maar hoe? In een wereld vol verschil kan fictie verbinden. Bij dezen een plan dat laat zien hoe film en tv echt bijdragen aan diversiteit.

Van geen naar meer representatie

Film en tv raakt kijkers meer dan nieuws. De overheid, NPO en het Filmfonds weten dat. Die roepen om meer diversiteit, vooral na #OscarsSoWhite. Maar nog komt niet iedereen in beeld. Het scherm wordt gevuld voor en door mensen met vijf kenmerken: man, wit, hetero, hoogopgeleid, cisgender en ableist2. Verhalen worden steeds verteld en gehoord vanuit hun ene perspectief.

Brekend: de gemiddelde Nederlander ziet er niet zo uit. De helft van het land is vrouw. Twaalf procent heeft een migratieachtergrond. Tussen de drie en tien identificeert als LGBTQIA+3. 71 procent is laagopgeleid. En een achtste heeft een beperking of is chronisch ziek. Nederland is meer divers en intersectioneel4 dan haar evenbeeld in fictie. Op film en tv komt de echte wereld niet in beeld.

Dat terwijl diversiteit kijkers trekt. De film Hidden Figures, over zwarte vrouwen bij NASA, verdiende zich net als Rogue One vijf keer terug. Hier won Bon Bini Holland de publieksprijs met een deels zwarte cast. En waar Shonda Rhimes overzees kijkcijferkanonnen maakt, speelt SpangaS al jaren succesvol in op acteurs en hun achtergrond. Diverse film of tv zoekt geen publiek – dat vindt het direct.

Belangrijker: diversiteit is rechtvaardig. Want ethisch gezien is elk mens is gelijk. Op film en tv minder zichtbare mensen hebben hetzelfde recht om in beeld en maker te zijn. De media zijn als afspiegeling alleen eerlijk wanneer iedereen in gelijke getale voor en achter de schermen staat. Oftewel, diverse film of tv beschrijft het land beter, brengt meer op en is rechtvaardiger voor de mens.

Van meer naar meer realistische representatie

In beeld zijn alleen is niet genoeg. Als elke vrouw niet meer is dan moeder of mooi5, of mannen van kleur steeds boef spelen, zijn karakters meer type dan mens. Maar als fictie blijft bij stereotypes, betekent diversiteit niets. Aldus Kavita Bhanot, die film en tv naast divers gedekolonisaliseerd6 wil zien. Makers met oogkleppen leveren eenzijdig werk en negeren het echte verhaal.

Denk aan LGBTQIA+, die volgens kritiek meer hetero en monogaam moeten zijn. Anders wordt het stereotype benadrukt. Of blijft acceptatie uit. Maar acceptatie gaat om mensen nemen als ze zijn. LGBTQIA+ zijn allemaal anders en verdienen elk een plek op beeld. Met ‘het wereldje’ is niets mis, met iemand die zich daar ver van houdt evenmin. Beiden zijn nodig voor echt diverse film of tv.

Tegelijk wordt diversiteit teveel gezien als probleem. Volgens film en tv draait het leven van een diverse groep alleen om onderdrukking. Diversiteit wordt gezien als lijden. Maar karakters zijn mensen. Zoals George R. R. Martin zei: zijn geheim is een karakter als mens te zien. Die net als elk ander leeft met een lach en traan. Onderdrukking wordt dagelijks gevoeld, maar bepaalt niet alles.

Van meer realistische representatie naar realiteit

Alleen mensen net zo divers als hun karakters kunnen het hele verhaal vertellen. Want hoewel driekwart van alle makers zich verantwoordelijk voelt, verandert er weinig op de Nederlandse film en tv. Diversiteit is weinig zichtbaar. Of blijft bij een type of probleemgeval. Diverse makers zijn nodig. Want realistische representatie “requires the kind of familiarity that comes from experience”.

Alleen mensen net zo divers als hun karakters kunnen het hele verhaal vertellen

Met diversiteit op film en tv moet gewoon worden begonnen. Door plaats te maken voor echt diverse mensen.De eerder genoemde Shonda Rhimes vindt diversiteit daarom geen moeite of onderneming. Liefst noemt ze haar manier van werken niet divers, maar eerder ‘gewoon’.  Aldus Rhimes: “Ga geen bijeenkomst of vergadering houden. Begin gewoon met mensen aannemen.”

Diversiteit is nodig. Nu moet nog plaats worden gemaakt voor mensen die niet man, wit, hetero, hoogopgeleid, cisgender of ableist zijn. Met voor en achter de camera diverse film en tv krijgt Nederland de fictie die het nodig heeft. Niet alleen omdat representatie zich terugverdient, maar net zo goed omdat het rechtvaardig is. Iedereen verdient het om zichzelf te zien als held.

Cover door Daan van Houten.

Eindnoten

1 Denk aan de NPO, die zegt meer divers te zijn. Maar hun onderzoek rammelt. Niet alle, maar een selectie programma’s vormde de steekproef. En er werd alleen gekeken naar de eerste twintig in beeld zijnde mensen. Voor nieuws en sport – waarvan elke dag veel wordt gemaakt – is dat logisch. Voor fictie niet. Want er bestaat een groot verschil tussen in beeld en belangrijk voor het verhaal zijn. Cijfers als deze kunnen niet op waarde worden geschat zonder context.

2 Identificeren met je geboortegeslacht wordt ‘cisgender’ genoemd. Iemand is ‘ableist’ als diegene mensen met een beperking discrimineert.

3 LGBTQIA+ is een acroniem voor lesbian, gay, bisexual, transgender, queer of questioning, intersexual, asexual en andere seksuele identiteiten.

4 Denk aan een zwarte vrouw, wiens ervaring van ongelijk zijn niet kan worden uitgelegd aan de hand van ras of geslacht alleen. Of die twee bij elkaar opgeteld. ‘Intersectionaliteit’ gaat om de interactie tussen meer dan één identiteit.

5 Het rapport “Beperkt zicht” laat zien dat vrouwen alleen in beeld komen als huiselijk en ondergeschikt. Ze worden getypeerd als machteloos, in termen van hun uiterlijk of op basis van eendimensionaal verlangen naar liefde.

6 Nederland had koloniën. Een land werd veroverd en de macht overgenomen. ‘Dekolonisatie’ betekent dat dezelfde machtsverhouding nog geldt.En positief – neem de ‘VOC-mentaliteit‘ – of vanzelfsprekend wordt gezien. Er is geen sprake van gelijkheid voor dit soort machtsvertoon wordt afgebroken.