Door Mina Etemad.

Kwame heeft wel eens gescamd en dat gaf hem een gevoel van macht: ‘Whoa, is this really me?’ Hij wist zich voor te doen als jongeman of –vrouw en maandenlang te chatten met mensen uit het westen, en hen af en toe te vragen om geld, voor de begrafenis van een oma of voor onvoorziene ziekenhuiskosten. De eerste aflevering van De Westerlingen gaat over deze internetscammers in Ghana. Elke week duikt een westerling in het leven van een niet-westerling, die ze meeneemt in een wereld die niet zit te wachten op westerse idealen.

Karma

Kwame laat algauw blijken dat zijn machtsgevoel te maken heeft met raciale verhoudingen: ‘The same person who says [you’re] black and I don’t want to talk to you because [you’re] from Africa. Now I use a white man’s picture and he’s like: “Yeah, I’m in love!”’

Trots laat een andere scammer, To Rush, zijn huis in een arme wijk van Accra zien, met laptops, smartphones, tablets en een tv – allemaal gekocht van gescamd geld. Zonder moeite praat hij zijn activiteiten goed: het is geen stelen, de mensen geven het geld immers zelf. Hij liegt hooguit. Toch is hij geen gewetenloze oplichter blijkt al gauw; hij vindt zichzelf haast als het geweten fungeren: ‘Back in the time our forefathers were taken into slavery. And they were used by the whites. […] They made us feel very useless. So we scammers believe we are paying back.’ Karma, zo noemt To Rush het.

Ongemak

Presentator Nicolaas Veul ondervindt karma aan den lijve wanneer To Rush van hem geld blijkt te willen voordat hij hen verder een inkijkje in zijn leven biedt. ‘Come on, we’re friends’, zegt To Rush gekwetst als hem te weinig geboden wordt, maar er speelt een lachje om zijn mond. Ook deze buit weet hij uiteindelijk binnen te halen.

Waar de aflevering dit moment had kunnen aangrijpen om machtsrelaties verder te onderzoeken, blijft het stokken. We volgen To Rush verder in zijn dagelijks leven, maar ongemakkelijk wordt het verder niet meer, terwijl daar de kracht van de serie had kunnen zitten. Ze hebben het helemaal niet over Veuls witheid, over zijn voorvaders, over hoe hij zich als witte voelt nu hij gescamd is. Geen vraag aan To Rush of hij zich machtig voelt, of hij het gevoel heeft dat karma zijn werk heeft gedaan door Veul geld af te troggelen. Nu is het een aflevering die om het ongemak van die vragen heen draait en die het niet over het kolonialisme in onze huidige tijd durft te hebben.

Kritisch

Orthodoxe christenen in Rusland staan in de tweede aflevering centraal wanneer Maral Noshad Sharifi op bezoek gaat bij Igor. Algauw stuit ze op zijn seksistische en transfobische denkbeelden. Zo zijn vrouwen alleen goed voor het baren van kinderen en niet voor het voeren van een serieus gesprek. Noshad Sharifi maakt een paar keer ruzie met hem hierover en raakt telkens geïrriteerd wanneer steeds weer blijkt dat hij geen gelijke rechten najaagt.

Waar ze echter weinig op ingaat is zijn afkeer van westerse idealen: hedonisme, imperialisme, de grote invloed van televisie… De vraag of zijn kritiek daarop misschien wel deels terecht kan zijn komt niet naar boven. Misschien kan Noshad Sharifi zich er zelfs wel in vinden en durft ze naast kritisch op hem te zijn, dat ook op zichzelf en op het westen te zijn, dat overal ter wereld zijn eigen cultuur uitrolt ten koste van andere. Zo’n gesprek had een toevoeging kunnen zijn, verdieping kunnen bieden en ons westerlingen anders naar onszelf doen kijken. Nu ligt de focus te erg op Igors seksistische en transfobische overtuigingen, wat wij sowieso zullen bevechten.

Nicolaas Veul merkt in de allerlaatste minuut van zijn aflevering nog wel even op: ‘I know of the colonial past. So who am I to judge?’ En daarmee is de kous af. Hij kent de geschiedenis heus wel, maar het is niet iets wat hem nu aangaat. Terwijl de serie beloofde erachter te komen waarom mensen in niet-westerse landen niet zitten te wachten op westerse idealen. Zonder introspectie valt die vraag niet te beantwoorden.

De Westerlingen is elke vrijdagavond om 21:25 te zien op NPO3.